IV

a

gezin

Andries Popke STAALMAN geb Hellevoetsluis 02.11.1858 ber klerk, boekwinkelier, drukker overl Driebergen-Rijsenburg 06.03.1938 aangiftedatum 7 maart 1938, akte nr 32 tr Helder 19.03.1885 Elisabeth FEDERMANN geb Haarlem 11.06.1864 vader: Ferdinand August Federmann moeder: Maria van Tienen ber overl Haarlem 04.06.1955

beroep

bronnen

Uit: Repertorium Kleine politieke partijen, 1918 - 1967

Andries Popke Staalman
naam	Andries Popke Staalman
Geslacht	man
Geboren	Hellevoetsluis, 2-11-1858
Overleden	Driebergen-Rijsenburg, 6-3-1938
Beroepsachtergrond:	Onderwijs: lagere school. Klerk bij de gemeente Den Helder en eigenaar boekwinkel annex drukker. Eindredacteur Extra Tijding. Ambtenaar-controleur Arbeidsinspectie Amsterdam. Directiefunctie bij de aardappeldrogerij Fleming te Driebergen na 1925.
Partijfuncties	Lid gemeenteraad Den Helder 1896-1911. Lid Tweede Kamer ARP 1894-1905. Oprichter Christen Democratische Partij 1905. Voorzitter CDP 1905-1925. Lid Provinciale Staten van Noord-Holland CDP 1909-1910. Lid Tweede Kamer CDP 1918-1922. Lid gemeenteraad Amsterdam 1921-1922. Lijsttrekker Christelijk Democratische Federatie verkiezingen Tweede Kamer 1925.
Overige functies	Hoofdredacteur De Christen-Democraat 1902.
Relevante publicaties	Van Staalman o.a.: 'De Christen-Democratische Partij', in Onze politieke partijen dl. 8 (Amsterdam z.j.); Afrekening en oproep. Rede .. op 3 april 1906 (Amsterdam 1906); Sociaal democratische onzin. Open brief aan F. Van der Goes (Den Helder 1893); Zijn de gebroeders Hogerhuis werkelijk onschuldig veroordeeld? (Aalsmeer 1899); Een socialist in 't valletje of Socialisme en Providentisme (z.pl. z.j.). Over Staalman: lemma's door W. Slagter in BWN IV en door H.G. Ouwerkerk in BWSAN V.
Bijbehorende partijen	Christelijk Democratische Federatie (Lijsttrekker) Christen-Democratische Partij (Tweede-Kamerlid)

- http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/KPP/PersoonDetail?Id=57

- http://www.inghist.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn4/staalma

- http://www.iisg.nl/bwsa/bios/staalman.html

uit: Parlement & Politiek – A.P. Staalman

A.P. Staalman
Dissident antirevolutionair Tweede-Kamerlid, die uiteindelijk brak met de ARP en een nieuwe partij, de CDP, oprichte. Dé belangbehartiger van dienstplichtigen, van het lagere marine-personeel en van de vissersweduwen in de Tweede Kamer. Voerde in 1917 in het district Den Helder een felle verkiezingsstrijd met de jeugdige Oud, die hem toen versloeg.
fractie-Staalman (onafh. a.r.), CDP in de periode 1894-1922: lid Tweede Kamer, fractievoorzitter TK
voornaam
	Andries Popke
personalia	geboorteplaats en -datum
	Hellevoetsluis, 2 november 1858
	overlijdensplaats en -datum
	Driebergen, toel.: gem. Driebergen-Rijssenburg, 6 maart 1938
	levensbeschouwing
	aangesloten bij de "Vergadering der Gelovigen", toel.: leer van John Nelson Darby
partij/stroming	partij(en)
-	A.R.P. (Anti-Revolutionaire Partij) tot 23 april 1905, toel.: bleef buiten de A.R.-kamerclub
-	C.D.P. (Christen-Democratische Partij), vanaf 24 april 1905
-	C.D.U. (Christelijk-Democratische Unie), vanaf 1926
loopbaan
-	klerk gemeentelijke belastingdienst te Nieuwediep, gemeente Den Helder, van 1870 tot 1878
-	eigenaar boekwinkel, annex boekdrukkerij en -binderij, toel.: na zijn diensttijd
-	redacteur-uitgever Noordhollands nieuws- en advertentieblad "Extra Tijding" te Den Helder
-	lid gemeenteraad van Den Helder, van 1896 tot 1911
-	lid Tweede Kamer der Staten-Generaal voor het kiesdistrict Den Helder, van 27 november 1894 tot 19 september 1905
-	hoofdredacteur weekblad "De Christen-Democraat", vanaf 15 oktober 1902, toel.: opgericht door hem en mr. Tiemen de Vries
-	lid Provinciale Staten van Noord-Holland voor het kiesdistrict Den Helder, van 1909 tot 1910
-	onderzoekings-ambtenaar Centrale Arbeidsinspectie, van 1914 tot 1918
-	lid gemeenteraad van Amsterdam, van 1918 tot 1922
-	lid Tweede Kamer der Staten-Generaal, van 17 september 1918 tot 25 juli 1922
-	voorzitter C.D.P.-Tweede-Kamerfractie (eenmansfractie), van 17 september 1918 tot 25 juli 1922
-	directeur Aardappeldrogerij Fleming te Driebergen
partijpolitieke functies	Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 1921
-	voorzitter Christen-Democratische Partij, van 24 april 1905 tot 1926, toel.: oprichter
nevenfuncties	overzicht
-	voorzitter Chr. onderofficieren-vereniging
-	voorzitter Helderse Vissersvereniging
opleiding(en)	lager onderwijs
-	lager onderwijs te Den Helder tot 1870
activiteiten	als parlementariër
-	Hij kwam in het bijzonder op voor de belangen van het lagere marine-personeel en voor vissers en vissersweduwen
-	Stemde in 1896 als enige antirevolutionair vóór de Kieswet-Van Houten.
-	Stemde in 1897, anders dan de antirevolutionairen, tegen een amendement-Goekoop tot vermindering van de Marine-begroting van minister Jansen
-	Stemde in 1901 als enige antirevolutionair tegen de ontwerp-Militiewet
-	Interpelleerde in 1921 minister Van Dijk over niet-uitvoering van zijn motie over ondersteuning van weduwen en wezen van militairen
wetenswaardigheden	algemeen
-	Weigerde deel uit te maken van de A.R.-kamerclub en nam op vele gebieden een eigen plaats in
-	De samenstelling van het ministerie-Kuyper stelde hem teleur, omdat hij het democratisch element teveel miste
-	Stemde tijdens het kabinet-Kuyper bij 91 stemmingen 44 maal anders dan de overige A.R.P.-leden
-	Stapte uiteindelijk uit de A.R.P. en richte de Christen-Democratische Partij op
-	Bij de verkiezingen van 1905 bereikte geen der kandidaten der C.D.P. een herstemming; de A.R. weigerde een plaats af te staan in ruil voor de C.D.P.-stemmen, waardoor deze nu voornamelijk naar socialisten en liberalen gingen, hetgeen de A.R. nog meer zetels heeft gekost
	uit de privé-sfeer
-	Afkomstig uit een groot gezin
-	Werd in 1891 wegens belediging van de commissaris van politie in Den Helder en van een officier van het garnizoen tot drie weken gevangenisstraf veroordeeld
-	Organiseerde de A.R. kiesvereniging "Nederland en Oranje" te Den Helder
-	Oprichter van de A.R. Centrale kiesvereniging in het kiesdistrict Den Helder
-	Zijn vader was gezagvoerder op de grote vaart en chef zeilmakerij op de marinewerf te Den Helder
	anekdotes
	Droeg ooit een pannetje snert de Tweede Kamer binnen om de minister zelf te laten proeven wat de militairen te eten kregen
	verkiezingen
-	Versloeg in 1897 C. Lely (ul) na herstemming
-	Versloeg in 1901 C.S. Jaring (lib.)
-	Werd in 1905 verslagen door C.V. Gerritsen (vdb)
-	Werd in 1917 na herstemming verslagen door P.J. Oud (vdb). Derde kandidaat was C. Thomassen (sdap)
	woonplaats(en)/adres(sen)
-	Hellevoetsluis
-	Den Helder, omstreeks 1870 tot 1914
-	Amsterdam, Lohmanstraat 78 B, vanaf 1914
-	Driebergen, omstreeks 1923
	ridderorden
	Ridder in de Orde van de Nederlandse Leeuw, 1921
	militaire dienst
	dienstplichtig militair bij de Marine te Den Helder, omstreeks 1878 tot 1883
publicaties/bronnen	publicaties over
-	Biografisch Woordenboek van Nederland, dl.IV, 476
-	H.G. Ouwerkerk, "A.P. Staalman", in: Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland, dl. V
-	Scriptie Staatkundig-Historische Studiën door H.G. Ouwerkerk (z.j.) RU Leiden
-	H. van Felius en H.J. Metselaars, "Noordhollandse Statenleden 1840-1919”
-	I. Lipschits, "De protestants-christelijke stroming tot 1940"
	Biografisch Woordenboek(en)
-	biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van Nederland
-	biografie opgenomen in het Biografisch Woordenboek van het Socialisme en de Arbeidersbeweging in Nederland
familie/gezin	naam vader
	G. Staalman, Gerrit
	naam moeder
	C.J. Vosseveld, Catharina Jannetje
	samenlevingsvorm
	gehuwd te Haarlem, 19 maart 1885
	naam partner
	E. Federmann, Elisabeth
	kinderen
	6 dochters en 3 zoons

- http://www.parlement.com/9291000/biof/01293

CHRISTEN-DEMOCRATISCHE PARTIJ

De in 1905 opgerichte Christen-Democratische Partij (CDP) was de eerste progressieve afsplitsing van de ARP. Gedurende de twintig jaar van haar bestaan probeerde de partij een in vergelijking met de ARP en CHU meer sociaal program te combineren met een uitgesproken protestants-christelijke signatuur.
De CDP was het geesteskind van het antirevolutionaire Tweede-Kamerlid Andries Popke Staalman. Rond de eeuwwisseling gold Staalman, afgevaardigde van het district Den Helder, als het enfant terrible van de ARP. Zijn sterke sociale bewogenheid en zijn enigszins onconventionele wijze van optreden (Staalman was niet gewoon een blad voor de mond te nemen) brachten hem menigmaal in conflict met zijn eigen partij. Staalman meende dat de partij zich steeds verder verwijderde van het sociale program, zoals Abraham Kuyper dat op het Christelijk Sociale Congres in 1891 zou hebben geformuleerd. Vooral na 1901, toen uitgerekend dezelfde Kuyper als minister-president verantwoordelijkheid ging dragen voor een in sociaal opzicht behoudend kabinetsbeleid, werden Staalmans pijlen steeds giftiger.
In 1902 richtte hij in samenwerking met de jurist Tiemen de Vries het blad De Christen-Democraat op, bedoeld als spreekbuis voor de linkse (christen-democratische) oppositie. In 1903 gingen de beide querulanten over tot de oprichting van christen-democratische propagandaclubs, vanaf 1904 verenigd in de Nationale Bond van Christen-Democratische Studieclubs. De verhoudingen tussen Staalman en de ARP verslechterden nu in rap tempo. In een antirevolutionair blad (De Alblasserwaard) heette het: ‘Bind Staalman in een matras, zend hem op naar de menseneters van Nieuw-Zeeland, zodat zij tegelijk een bed en een ontbijt zouden hebben.’
Tot een definitieve breuk tussen Staalman en de ARP kwam het in april 1905: Staalman stapte uit de partij en richtte op 24 april 1905 de Christen-Democratische Partij op. Slechts weinig prominente antirevolutionairen volgden Staalman. De CDP bleef dan ook een sterk door haar leider gedomineerde partij. Staalman was zowel lijsttrekker, voorzitter, als redacteur van het partijblad De Christen-Democraat. Haar machtsbasis had de partij voornamelijk in Den Helder, de woonplaats van Staalman, en in enige andere plaatsen in Noord-Holland. Ook in Amsterdam ontstond een relatief sterke christen-democratische afdeling onder leiding van Jan Janze. Een deel van de Amsterdamse afdeling stapte in 1907 echter over naar de in dat jaar gevormde Bond van Christen-Socialisten (BCS).
De CDP kreeg afgevaardigden in de Provinciale Staten van Noord-Holland en de gemeenteraad van Den Helder. Ondanks zijn sterke basis in Den Helder lukte het Staalman echter niet om zijn zetel in de Tweede Kamer te heroveren. Wel zou zijn deelname aan de Tweede-Kamerverkiezingen in 1905, volgens politieke analisten, het verlies van de rechtse meerderheid ten gevolge hebben gehad. In 1913 leed de CDP bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer een gevoelig verlies (0.15% tegen 0.5% in 1909); zelfs in Den Helder werd de herstemming niet gehaald.
Eerst na de invoering van de evenredige vertegenwoordiging in 1917 lukte het Staalman om zich een zetel in de Tweede Kamer te verwerven. Bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer op 3 juli 1918 behaalde de CDP 10.653 stemmen (0.79%), waarvan de meeste uit de Noord-Hollandse kieskringen afkomstig waren. Zijn vooruitstrevende imago was Staalman toen inmiddels al lang kwijt. Zijn pleidooien voor het huismanskiesrecht klonken inmiddels hopeloos verouderd, terwijl zijn plots opgevatte antimilitarisme weinig overtuigend scheen. Staalman was links dan ook al lang gepasseerd door andere christelijke partijen als de BCS en de Christelijk-Sociale Partij (CSP).
De Tweede-Kamerverkiezingen op 5 juli 1922 verliepen teleurstellend voor Staalman en de zijnen. Het verlies ten opzichte van 1918 was weliswaar klein (0.71%), maar voldoende om een einde te maken aan Staalmans Kamerlidmaatschap. Ook in 1923 verging het de CDP slecht. In de in dat jaar gehouden verkiezingen voor de Provinciale Staten in Noord-Holland verloor de CDP een van de twee door haar bezette zetels. De stopzetting van de uitgave van het partijblad wees bovendien op een slechte financiële en organisatorische staat.
Om het verval te keren, sloot de CDP zich aan bij overleg tussen vertegenwoordigers van vooruitstrevende protestantse partijen als de CSP en de Christelijke Volkspartij (CVP). Op 22 november 1924 spraken de partijen zich uit voor de vorming van een Christelijk Democratische Federatie (CDF). Maar de CDP trok zich terug uit het overleg vanwege programmatische bezwaren én door persoonlijke animositeit tussen Staalman en CSP-leider A.R. van de Laar. Pas nadat laatstgenoemde uit de CDF stapte, besloot de CDP alsnog toe te treden tot de federatie. Onder aanvoering van Staalman nam de CDF deel aan de Tweede-Kamerverkiezingen op 1 juli 1925. De uitslag was wederom teleurstellend. Met 13.944 stemmen (0.45%) behaalde de CDF een nog lager percentage dan de CDP drie jaar eerder.
Na de Tweede-Kamerverkiezingen van 1925 verdween Staalman definitief van het politieke toneel. Zijn Christen-Democratische Partij bleef echter nog enige tijd bestaan, zij het dat ze haar activiteiten beperkte tot Den Helder. In deze stad behield de CDP tot in de jaren dertig enige gemeenteraadszetels.

- Genealogie van Gerrit Staalman
- Wazamar archief

bronnen:

- Genlias

Voor reacties