WAZAMAR

Genealogisch Vademecum

 

 



Genealogisch
Vademecum

Inhoud

Wat is
genealogie


Items

Encyclopedie

Trefwoorden

Voor reacties

 

Items

 

Familienaam

 

is de naam die de leden van een familie dragen, in tegenstelling tot de voornaam.
Andere woorden voor Familienaam zijn: Achternaam en Geslachtsnaam.

 

- Vr het ontstaan van een familienaam
-
Het ontstaan van een familienaam
-
De studie van familienamen
-
Familienamen met betrekking tot bier
-
Het aantal familienamen
-
Enkele typen familienamen
-
Dubbele- of familienaam toevoegingen
-
Registers van naamsaanneming
- Familieverenigingen
-
De verklaring van familienamen
-
Familienaam verklaringen
- Familie- en naamswijziging 1 -
2
- Familienamen zoeken op Internet
-
Literatuur m.b.t. familienamen

 

Vr het ontstaan van een familienaam

Persoonsnamen die voorkwamen tot de 12e eeuw na Christus in de Lage Landen.
Een studie van
Kees Nieuwenhuijsen.

 

Het ontstaan van een familienaam

Om twee of meer personen met dezelfde naam te kunnen onderscheiden, voegde men aan de naam de vadersnaam patroniem toe of een toenaam.
Dit ontstond vanaf de 12e eeuw door de groei en concentratie van de bevolking.
Vanaf de late middeleeuwen werd deze tweede naam een erfelijke familienaam van vader op zoon.
Hier kwamen meerdere personen met dezelfde twee namen voor, zelfs in dezelfde familie.
Om onderscheid te maken tussen deze personen werd gebruik gemaakt van de vadersnaam voor de familienaam.
Ook nam men wel de familienaam van de moeder of grootvader van moederszijde aan.
Bij het invoeren van de
burgerlijke stand werden de familienamen vastgelegd.
Daar velen al een familienaam hadden zou men kunnen zeggen dat bij de invoering van de burgerlijk stand de vastlegging van de familienamen het vastleggen van de bestaande situatie was.
Daar waar het patroniem als onderscheid van elkaar werd gebruikt kon men in een Naamsaanemingsregister een familienaam laten vastleggen. Vooral in het noorden en oosten van Nederland kwam dit voor.

 

Patroniem (of vadersnaam)
Een patroniem kan men als tweede naamvalsvorm van de voornaam van de vader beschouwen:
Yke Fokkes, Harmen Hendriks.
Vaak zijn patroniemen voorzien van het achtervoegsel 'zoon' of 'dochter', Andries Andrieszn, Fempje Woutersdr.

 

Toenaam
Een toenaam kan men als nadere aanduiding verstaan van een persoon bij diens voornaam.
Zoals de aanduiding van:
- het beroep: [Schipper, Bakker, De Slager,]
- eigenschap: [De Goede, De Wilde]
- onderscheid met een gelijknamig persoon: [Eenoog, De Oude, De Jongste]
- de plaats of streek van herkomst: [Van Buren, Van Keulen, Van Hulshorst]
- de naam van de boerderij of landgoed: [ Haverkamp, Van Munnikhof, Van Nijeveld, ]
- van een huis of herberg: {Gouweleeuw, Van der Molen, Vermeulen]
- een veldnaam: [Van den Berg, Van der Kamp, Van der Made]
De toenaam had een persoonlijk karakter, wat wil zeggen dat de broers, vader en zijn kinderen met een andere of geen toenaam voorkomen.

 

Enkele jaartallen:

1545-1563
Het Concilie van Trente gaf aan om een vaste toenaam (achternaam) aan te nemen.

23.08.1794
In Belgi werd een ieder bij decreet van 6 Fructidor verboden een andere naam te voeren dan die vermeld stond in de geboorteakte.

18.08.1811
Bij keizerlijk decreet (Napoleon) werd een ieder in Nederland die nog geen geslachtsnaam had bevolen binnen een jaar een geslachtsnaam aan te nemen. Velen namen dit niet ernstig met als gevolg geslachtsnamen die hun nageslacht in grote verlegenheid hebben gebracht. Anderen gaven er geen gehoor aan.

17.05.1813
Bij decreet werd de termijn voor geslachtaanneming verlengd tot 01.01.1814.

05.11.1825
Bij Koninklijk Besluit (Koning Willem I) werd het bevel tot aannemen van een geslachtsnaam onder strafbedreiging herhaald.

Hieruit volgden vele Registers van Naamsaanneming. Een akte van naamsaanneming uit het Register, laat de aangever van de naam zien en de familienaam die gewenst wordt aan te nemen. Ook ziet men de namen van degenen voor wie opgetreden wordt zoals broers, zusters, kinderen, kleinkinderen met hun leeftijd. Als laatste wordt deze akte 'indien zulks geleerd hebbende' ondertekend.

Deze registers zijn te raadplegen in de rijksarchieven, enkele streek- en gemeentearchieven. Het Centraal Bureau voor Genealogie (CBG) bezit een aantal van deze registers op microfiche.

 

De studie van familienamen

1956 -
Belgi heeft een ' Repertoire belge des noms de famille ' op grond van de gegevens van de volkstelling van 31.12.1947.

1963 -
Nederland begon eigenlijk pas na 1948 toen de Naamkundecommissie van de Koninklijke Nederlandse Academie van Wetenschappen (
KNAW) werd ingesteld.
Het belangrijkste werk van deze academie is het Nederlands repertorium van familienamen.
Dit repertorium geeft een overzicht van de familienamen en de aantallen dragers van die familienamen, zoals opgegeven bij de Volkstelling van 31 mei 1947.
Tussen 1963 en 1988 is het repertorium in veertien delen uitgegeven. Een deel per provincie en drie afzonderlijke delen voor de steden Amsterdam, Den Haag en Rotterdam.
Bij het
Meertens Instituut wordt een naamkundig project uitgevoerd met als doelstelling informatie te geven over de ontstaansgeschiedenis van de familienamen in Nederland. Op basis van de oudste gegevens worden de namen verklaard. Het namencorpus dat als uitgangspunt dient, is ontleend aan het Nederlands Repertorium van familienamen.

 

De verklaring van familienamen

Onderzoek naar de eerste persoon die de betreffende familienaam kreeg, aannam of ging dragen geeft vaak richtlijnen naar de verklaring van de betreffende familienaam.

Bij het verklaren van een familienaam kan men een volgende indeling gebruiken:

- Afstammingsnamen:
Namen die een familierelatie aangeven.
Het meest komt de relatie met de vader voor 'zoon van' , wat te zien is aan de uitgangen van de namen.
zoals Elsing, Jansen, Halbersma, Klaasen, Willemsen, e.d.

- Herkomstnamen:
Namen die de herkomst weergeven zoals Engelsman, Van Barrefelt (uit Barneveld), Van der Heijden, Van Noorwegen, Vriesman (hij uit Friesland), De Zeeuw ( hij uit Zeeland), Vlaanderen, e.d.

- Adresnamen:
Namen die de plaats of plek weergeven alwaar degene woonde die hem de naam werd gegeven zoals Van de Hoek, Van der Veen, van boerderijnamen zoals Groenesteijn, Leeuwenhorst, Remmelink, e.d.

- Beroepsnamen:
Namen ontstaan uit beroep of ambacht zoals, Bakker, Droppert (handelaar in het specerij drop), Kuiper, Schrijver, Verwer, Zeilmaker, e.d. Zie
familienamen met betrekking tot bier.

- Eigenschapnamen:
Namen ontleend aan een kenmerk van degene die de naam werd gegeven.
welke voortkomen uit:
- leeftijd zoals Jong, De Jongste, Oud, Kind, e.d.
- lichamelijke eigenschappen zoals De Groot, De Klein, De Neus, De Reus, De Ronde, Sterk, e.d.
- gedrag zoals Bedroeft, Vrolijk, Plezier, Troost, e.d.
- bezit zoals, Arm, Rijk, Rijkaart, e.d.
- familie zoals Zeun, Breur, Neef, e.d.

Deze indeling kan dienen als een uitgangspunt bij het ordenen van familienaambetekenissen.
Onderzoek naar de eerste persoon die de betreffende familienaam kreeg, aannam of ging dragen blijkt soms de betreffende familienaam bij andere indeling te behoren.
Dit komt het meest voor bij migratie en het niet "kunnende lezen ende schrijven" waardoor de inschrijvende ambtenaar niet kon laten controleren of hij de opgegeven naam juist had neergeschreven.

Bij het zoeken naar de akte van naamsaanneming van Douwe Wiebes Feenstra werd onder Veenstra de volgende akte gevonden:
zie
- folio 138
Deze akte vermeldt dat Douwe Wiebes op 17 januari 1812 de familienaam VEENSTRA aannam.
Daar Douwe Wiebes niet kon lezen en schrijven (ook niet bij het
huwelijk van zijn zoon Wiebe in 1815) had hij waarschijnlijk niet het idee dat Feenstra wel eens Veenstra zou kunnen zijn. Zijn kinderen wisten dit waarschijnlijk niet, daar zij hun familienaam als Feenstra schreven.

Johan Wolfgang Fhn kwam in de 18e eeuw vanuit Duitsland naar Nederland en werd de naam Fhn neergeschreven zoals de inschrijvende ambtenaar de naam hoorde. Hierdoor ontstonden de thans nog bestaande familienamen Feun, Fun en Veun.
Waar zijn deze familienamen nu in de delen?

 

Het aantal familienamen

Er zijn in Nederland circa 200.000 familienamen.
Bij de volkstelling van 31 mei 1947 telde men 9,5 miljoen inwoners.
De meest voorkomende familienamen (in aantal naamdragers) waren:
De Jong (55.256)
De Vries (49.298)
Jansen (49.213)
Van den/der Berg (37.678)
Bakker (37.483)
Van Dijk (36.578)
Visser (34.721)
Janssen (32.824)
Smit (29.783)
Meijer/Meyer (28.256)

Enkele typen familienamen

Kenmerkende familienamen voor bepaalde delen van Nederland waren 1947 in:
Friesland en Groningen: familienamen eindigend op -a, -ma, -sma, -stra en -inga.
Groningen: in de veenkolonin en Westerwolde familienamen eindigend op -ker en -(t)jer en familienamen beginnend met Tj- of Sj- (Tjabbes, Sjollema).
Drenthe: familienamen eindigend op -ing en -ink. Ook eindigend op -ies (Ebelties, Luichies) [dit zijn patroniemen afgeleid van Ebel en Luich].
Overijssel: familienamen eindigend op -ink (Mensink, Meyerink) en -huis (Nijhuis, Kamphuis, Veldhuis) vooral in Salland en Twente. Familienamen met het voorvoegsel te , ter en ten (ter Horst, ter Haar, ten Have) voornamelijk afkomstig van boerderijnamen.

Gelderland: familienamen eindigend op -sen. Verder veel veldnamen als familienamen (Van Essen, Van Mourik).
Utrecht: familienamen eindigend op -horst, -laar, -schoten (Schothorst, Daatselaar, Kolfschoten).
Noord-Brabant: veel veldnamen als familienamen (Van der Aa, Van Lieshout).
Zeeland: familienamen eindigend op -se (Wisse, Janse, Louwerse, Jobse).

 

Dubbele- of familienaam toevoegingen

Er zijn in Nederland circa 9000 dubbele- of toegevoegde familienamen.
Deze namen komen voor als:
- combinatie van familienaam en een bezitting -ambtsheerlijkheid- (De Geer van Jutphaas, Maris van Sandelingenambacht). De naam van de bezitting -ambtsheerlijkheid kwam achter de eigen familienaam (stamnaam).
- combinatie van twee familienamen (De Gaay Fortman, Wallis de Vries). De toegevoegde familienaam kwam meestal voor de eigen familienaam (stamnaam).
In de genealogie rangschikt men de dubbele familienamen op de stamnaam.
Elders (overheid) wordt dit op eerste familienaam gedaan.

 

 

Literatuur met betrekking tot familienamen

De betekenis van de Nederlandsche familienamen
P.J. Meertens

Boerderijnamen over hun oorsprong, geschiedenis en betekenis
P. Vinc. Van Wijk
Leiden E.J. Brill
1948

Encyclopedie van Namen
A. Huizinga
A.J.G. Strengholt's uitgeversmij N.V. Amsterdam
1955

Genealogie
Eigen Tijd uitgave van PBNA
1980

Genealogisch Repertorium
Centraal Bureau voor Genealogie
's-Gravenhage 1972 - heden

Nederlands Repertorium van Familienamen
(14 delen)
Zutphen 1963 -1988

De Nederlandsche geslachtsnamen
J. Winkler
1885

Nederlandsche Volkskunst
Dr. Jos. Schrijnen
W.J.Theimme & Cie Zutphen
1933

Voorouders in beeld, stamboom en familiegeschiedenis
R.A. Ebeling

Stichting Teleac/NOT / Centraal Bureau voor Genealogie
Utrecht/'s-Gravenhage 1997

Voor- en familienamen in Nederland. Geschiedenis, spreiding, vorm en gebruik
R.A. Ebeling

's-Gravenhage/Groningen 1993

 

 

WAZAMAR
sinds 1995

Hoewel er naar gestreefd is correcte informatie te verschaffen, kan niet worden gegarandeerd dat de informatie op het moment waarop deze is geplaatst na verloop van tijd nog steeds juist is. Aan de inhoud van deze webhalte kunnen dan ook geen rechten worden ontleend.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



web stats
free website tracker